• Home
  • Nieuws
  • Lezing over bruggen in Nederland en omgeving Nederhorst 25/10/2019

Lezing over bruggen in Nederland en omgeving Nederhorst 25/10/2019

 Van Boomwortelbrug tot Van Brienenoordbrug 

Hier tussenin ligt een scala aan ontwerpen met het doel om zonder al te veel moeite aan de overkant van smal tot heel breed water te komen.Dordrecht

meghalaya 15 IndiaIngenieur Frans Rémery, medewerker van de Nederlandse Bruggenstichting, bracht binnen anderhalf uur voor een goed gevulde zaal de ontwikkeling van de brug in beeld, vanaf ver voor Christus tot heden. Een plank over de sloot hebben we in zijn diapresentatie niet voorbij zien komen. Wel een foto waarop te zien was dat de wortel van een omgevallen reuzenboom als brug in gebruik was genomen. Aan de hand van de vertoonde opnames probeerde de verteller duidelijk te maken dat het spreekwoord “door schade en schande wordt men wijs” nog altijd opgeld doet.

Tussen de onlangs bij Nieuw Dordrecht opgegraven veenbrug en het silhouet van de hypermoderne Erasmusbrug liggen eeuwen van ontdekkingen qua zwaartekracht en het ondervangen van spanning waaraan overbruggingen blootstaan.

De Romeinen waren in staat om over de Donau een brug te bouwen met een lengte van één kilometer, die de geschiedenis inging onder de naam ‘Apolloniabrug’, vernoemd naar de bouwmeester Apollodorus uit Damascus. Sinds die tijd zijn ingenieurs overal in de wereld bezig dat record te verbeteren. Het is ze aardig gelukt, neem alleen maar ons Nederlandse pronkstuk, de Oosterscheldebrug. Die brug is er gekomen om Zeeland uit haar isolement te halen na de grote watersnoodramp van 1953. De Oosterscheldekering wint het qua inventiviteit, maar is geen echte brug.

Even een stapje terug naar heel vroeger en de Middeleeuwen.

Maastricht stenen brugDe Romeinen bouwden langs de hele Limes (die ongeveer langs de loop van de Rijn liep) forten. Maar ze groeven ook het kanaal van Corbulo dat het mogelijk maakte om van de Rijn naar de Maas te varen zonder de zee op te hoeven (de schepen waren niet zeewaardig). Om het kanaal over te steken volstond, indien nodig, een klein stenen boogbruggetje. Er zijn in ons land alleen resten van Romeinse bruggen gevonden, o.a. bij Maastricht en bij Cuijk. De St Servaasbrug over de Maas in Maastricht, is vermoedelijk gebouwd toen de Romeinse brug instortte in de Middeleeuwen. De huidige versie stamt uit het jaar 1298. Dat de Romeinen degelijke bouwers waren is duidelijk te zien in de Duitse stad Trier. Op de pijlers van een door hen omstreeks 100 na Chr. gebouwde brug over de Moezel kon in de vorige eeuw zomaar een vierbaans verkeersweg worden aangelegd. In Vaison la Romaine doorstond de Romeinse brug over de Ouvèze eind vorige eeuw zelfs een metershoge stortvloed die zich tijdens een verschrikkelijk noodweer een weg door het smalle dal zocht.

De Kleine IJstijd

Kampen oude IJsselbrugDe IJsselbruggen in Kampen (1448), Deventer (1483) en Zutphen (1483) dateren van vóór de Republiek (1588-1795). Rond 1600 liep het zo nu en dan behoorlijk mis met de over de IJssel geconstrueerde vaste bruggen. Vooral bij de door de Oostzeehandel rijk geworden Hanzesteden. Kampen raakte door klimatologische omstandigheden veel verdiend geld kwijt aan het steeds opnieuw bouwen van haar vaste brug over de IJssel. De Kleine IJstijd was daar debet aan. Kruiend ijs hoopte zich bij dooi op voor de door vele pijlers gedragen brug. Minstens eens in de veertig jaar bezweek ze. De techniek schreed gelukkig voort, zodat er steeds minder pijlers nodig waren, waardoor de schotsen minder weerstand ondervonden. De stad Deventer bedacht uiteindelijk een schipbrug om aan dat probleem een einde te maken. Dit bracht Arnhem op het idee voor de bouw van een brug waaruit de brugwachter een stuk weg opzij kon varen om schepen doorvaart te verlenen.

Nieuwe mogelijkheden

HindeloopenIn Nederland diende zich rond 1840 de eerste ijzeren brug aan; die was beweegbaar en van gietijzer, wat geen gelukkige keus bleek. Pas toen er bruggen van smeedijzer en staal gemaakt werden, verscheen de vakwerkbrug op het toneel en hoe! Honderden zijn er gebouwd. Een dergelijke brug was al bijna een eeuw eerder in Engeland gebouwd. De bekendste producent was IJzergieterij Enthoven uit Den Haag. De ontwikkelingen kwamen in een stroomversnelling door de aanleg van ons spoorwegennet. De eerste spoorbrug over de Lek bij Culemborg, uit 1868, trok internationale bezoekers. De betrokken ingenieurs waren er in geslaagd de langste brug van Europa te bouwen. De totale overspanning bedroeg maar liefst 157 meter, een ongekende prestatie. Daarna kwamen er bruggen in allerlei soorten en maten. Bij Beverwijk zelfs een kraanbrug in een spoorlijn. Die constructie hield in dat een gedeelte van de spoorrails eenvoudig weggedraaid kon worden om een naderend schip door te laten. De Oorgatbrug in Hindeloopen maakte het mogelijk dat een boot met de mast omhoog kon passeren.

Koedijk VlotbrugBij Koedijk kunt u nog steeds alleen via een Vlotbrug aan de overkant van het Noordhollandskanaal komen. Om even op de zaken vooruit te lopen, voordat er nog het een en ander ter sprake komt. In Kampen kunt u op de huidige IJsselbrug, bovenop de heftorens met bladgoud vergulde kabelwielen zien .

Een specifieke Nederlandse uitvinding

rijswijk geestbrug 7De dubbele ophaaIbrug is in ons land ontwikkeld. Bijna iedereen weet dat er ook een in Nederhorst den Berg heeft gestaan. De beide helften konden met een touw omhoog getrokken worden doordat ze allebei door middel van contragewicht perfect uitgebalanceerd waren. Aan de pijlers zaten bovendien aan het brugdek bevestigde kettingen die er voor moesten zorgen dat dit niet te ver doorboog onder zware belasting.

De Hembrug over het IJ bestond in eerste instantie uit draaibruggen. Het Merwedekanaal telde er meer dan een halve eeuw wel negen, die allemaal handmatige geopend moesten worden. De eerste hefbrug, in Alphen aan de Rijn staat er ook een, stamt uit 1927. Ondertussen was er door de opmars van de auto een Rijkswegenplan opgesteld. In het begin maakten auto’s gebruik van de spoorbruggen. Dat duurde natuurlijk niet lang, overal kwamen er vanwege de verwachte toename van het autoverkeer eerst provinciale wegen, daarna pas na de oorlog gevolgd door de aanleg van vierbaanswegen. In ons waterrijke land konden de ingenieurs zich uitleven, verbindingen over het water doken in allerlei soorten en maten op. Bij de bouw van staalconstructies maakte klinken plaats voor lassen. Beton ging echter een steeds grotere rol spelen omdat het goedkoper bouwmateriaal was.

Onderhoud en vernieuwing

Utrecht spoor AR Kanaal transportAl deze constructies hadden of hebben het eeuwige leven niet. Omdat het onderhoud of vernieuwing van bestaande infrastructuur steeds sneller moest vanwege de enorme verkeersdruk, zocht Rijkswaterstaat nieuwe technieken. We hebben het in de naaste omgeving kunnen zien hoe dat ging bij de vervanging van de karakteristieke boogbruggen over het Amsterdam-Rijnkanaal. De bruggen zijn op de wal gebouwd, door kranen op met lucht gevulde pontons gezet, waarna ze door sleepboten naar hun bestemming zijn getrokken. De vervanging duurde slechts een dag en een lange nacht. Het voorwerk om ze in een keer goed neer te kunnen zetten had natuurlijk al voor die tijd plaatsgevonden.

Muiderberg spoor 3De hoofdprijs verdienen twee infrastructurele ingrepen die niet zo lang geleden zijn uitgevoerd in onze omgeving. Als eerste de nieuwe spoorbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal in Utrecht die kant en klaar tussen twee bestaande, een spoorbrug en een verkeersbrug, neergezet moest worden. Op de bijgevoegde foto kunt u zien dat daarvoor een flink aantal diepladers nodig is geweest. De tweede, de nieuwe spoorbrug over de A2 bij Muiderberg, een hele lange vanwege de verbreding van die snelweg, was eveneens een staaltje van techniek dat zijn weerga nog niet kent. Ze hebben allebei goud verdiend maar om ze daarmee te vergulden wordt een te kostbare zaak.

Het liep en loopt soms mis

Ongeveer dertig jaar geleden moest de spoorbrug over de Gooilandseweg bij Diemen vervangen worden. De betrokken technici hadden een masterplan uitgedacht om de oude brug in een keer op pontons af te voeren over de Weespertrekvaart en de Gaasp naar het Amsterdam-Rijnkanaal. Het was wel een smalle route, maar het zou allemaal net kunnen. Het weghalen en het op de benodigde pontons plaatsen ging voorspoedig. ‘s Nachts kwam er een onverwachte kink in de kabel. De pontons bestonden toen uit met water gevulde compartimenten (delen) om de stabiliteit te waarborgen. De afsluitingen zaten onderin zodat er weleens een stukje hout tussen kon blijven zitten tijdens het dichtdraaien, met lekkage als gevolg. Laat dat dit keer nu het geval geweest zijn. Een van de pontons was daardoor wat scheef komen te liggen zodat het gevaarte op een bepaald moment in zijn geheel was gekanteld. De ravage was enorm. Er moest een kraan van Van Seumeren met een hefkracht van 500 ton aan te pas komen om de brug weer op de “rails” te krijgen. Na dit echec namen de heren technici geen enkel risico meer, ze zochten naar een betere manier om de stabiliteit van de pontons tijdens die transporten te waarborgen. Ze vonden de oplossing in de overstap van water naar luchtdruk zodat dat euvel uit de wereld was geholpen. De heer Rémery heeft het hier niet over gehad, maar ik heb dit toegevoegd om te benadrukken dat hij met zijn lezing wilde aangeven dat de constructies van bruggen met vallen en opstaan steeds mooier konden worden. Er zijn erbij die bij het naderen qua uitstraling een sieraad voor het oog en het landschap zijn.

Open of dicht

Tot slot. Bruggeld is zo goed als uit den boze, de bedragen om allerlei constructies goed te onderhouden komen tegenwoordig uit andere potjes. Alleen op hele kleine vaarwegen moet de portemonnee stand-by

gehouden worden. Vroeger hadden alle bruggen een brugwachter. Zo gauw er een boot aankwam opende hij de brug. Waterverkeer had en heeft nog altijd voorrang op wegverkeer. Die situatie wordt steeds nijpender omdat de verhouding is scheefgetrokken. Er is veel meer landverkeer dan waterverkeer. Nu veel bruggen op afstand bediend worden neemt het openen en sluiten veel meer tijd in beslag, zodat er lange files ontstaan. Terug naar de zichtbare brugwachter of de regel veranderen? Zegt u het maar.

Een ding is zeker, ir. Frans Rémery bezorgde zijn gehoor in ieder geval een interessante avond.

Verslag Gerard Baar